BMI เท่าไหร่ถึงเรียกว่าอ้วน? วิธีคำนวณ และควรพบแพทย์เมื่อไหร่
- สูตร BMI: น้ำหนัก (กก.) หารด้วยส่วนสูง (ม.) ยกกำลังสอง
- เกณฑ์คนเอเชีย: 18.5–22.9 ปกติ · 23–24.9 น้ำหนักเกิน · 25–29.9 อ้วน · 30 ขึ้นไป อ้วนมาก
- ดูรอบเอวด้วย: ผู้หญิงไม่เกิน 80 ซม. ผู้ชายไม่เกิน 90 ซม. และไม่ควรเกินครึ่งหนึ่งของส่วนสูง
- ข้อจำกัด: BMI แยกกล้ามเนื้อกับไขมันไม่ได้ คนมีกล้ามเยอะและผู้สูงอายุต้องแปลผลอย่างระวัง
- ควรพบแพทย์เมื่อ: BMI ตั้งแต่ 25 รอบเอวเกินเกณฑ์ มีโรคประจำตัว หรือคุมอาหารและออกกำลังกายต่อเนื่องแล้วไม่ลด
สวัสดีค่ะ หมอกุ๊กไก่นะคะ เวลามีคนไข้มาปรึกษาเรื่องน้ำหนัก สิ่งแรกที่หมอทำไม่ใช่การแนะนำว่าต้องทำอะไร แต่คือการชวนดูตัวเลขก่อนว่าตอนนี้เราอยู่ตรงไหน เพราะบางคนกังวลเกินไปทั้งที่น้ำหนักยังปกติ ส่วนบางคนรู้สึกว่าแค่ท้วมนิดหน่อย แต่ตัวเลขบอกว่าเริ่มเสี่ยงโรคแล้ว
บทความนี้หมออธิบายวิธีคำนวณ BMI เกณฑ์ที่ใช้กับคนเอเชีย ตัวเลขอื่นที่ควรดูคู่กัน และตอนไหนที่ควรไปพบแพทย์ค่ะ ถ้ารู้ตัวเลขแล้วอยากรู้ว่าทำไมลดน้ำหนักไม่ลง อ่านต่อได้ที่ ลดน้ำหนักไม่ลง เกิดจากอะไร
BMI คืออะไร คำนวณยังไง
BMI (Body Mass Index) หรือดัชนีมวลกาย คือน้ำหนักตัวเป็นกิโลกรัม หารด้วยส่วนสูงเป็นเมตรยกกำลังสอง ใช้คัดกรองว่าน้ำหนักเหมาะกับส่วนสูงหรือไม่
วิธีคิดง่ายๆ มี 3 ขั้นค่ะ
| ขั้น | ทำอะไร | ตัวอย่าง (สูง 158 ซม. หนัก 62 กก.) |
|---|---|---|
| 1 | แปลงส่วนสูงเป็นเมตร | 158 ซม. = 1.58 ม. |
| 2 | เอาส่วนสูงคูณตัวเอง | 1.58 × 1.58 = 2.50 |
| 3 | เอาน้ำหนักหารด้วยผลข้อ 2 | 62 ÷ 2.50 = 24.8 |
คนตัวอย่างนี้มี BMI 24.8 อยู่ในเกณฑ์น้ำหนักเกินสำหรับคนเอเชีย ใกล้เกณฑ์อ้วนแล้วค่ะ
BMI เท่าไหร่ถึงเรียกว่าอ้วน
สำหรับคนเอเชีย BMI 23–24.9 ถือว่าน้ำหนักเกิน 25–29.9 ถือว่าอ้วน และ 30 ขึ้นไปถือว่าอ้วนมาก ซึ่งต่ำกว่าเกณฑ์ของคนตะวันตก
| BMI (กก./ม.²) | ระดับ (เกณฑ์คนเอเชีย) | ความหมาย |
|---|---|---|
| ต่ำกว่า 18.5 | น้ำหนักน้อย | อาจขาดสารอาหาร ควรดูสาเหตุ |
| 18.5–22.9 | ปกติ | รักษาระดับนี้ไว้ |
| 23.0–24.9 | น้ำหนักเกิน | เริ่มเสี่ยงโรค ควรปรับพฤติกรรม |
| 25.0–29.9 | อ้วน | เสี่ยงโรคเพิ่มขึ้นชัด ควรปรึกษาแพทย์ |
| 30 ขึ้นไป | อ้วนมาก | เสี่ยงสูง ควรพบแพทย์ |
ทำไมเกณฑ์คนเอเชียต่ำกว่า? เพราะคนเอเชียมักมีไขมันในช่องท้องมากกว่าคนตะวันตกที่ BMI เท่ากัน ความเสี่ยงเบาหวานและโรคหัวใจจึงเริ่มเร็วกว่า ตัวเลขแต่ละแหล่งอ้างอิงอาจต่างกันเล็กน้อย แต่ในไทยนิยมใช้เกณฑ์ข้างบนนี้ค่ะ
น้ำหนักที่เหมาะกับส่วนสูง ดูจากตารางนี้
ใช้ตารางด้านล่างหาว่าส่วนสูงของคุณควรมีน้ำหนักช่วงไหน และน้ำหนักเท่าไหร่ที่เริ่มเข้าเกณฑ์อ้วนสำหรับคนเอเชีย
| ส่วนสูง | น้ำหนักปกติ (BMI 18.5–22.9) | เริ่มอ้วน (BMI 25) | อ้วนมาก (BMI 30) |
|---|---|---|---|
| 150 ซม. | 41.6–51.5 กก. | 56.2 กก. | 67.5 กก. |
| 155 ซม. | 44.4–55.0 กก. | 60.1 กก. | 72.1 กก. |
| 160 ซม. | 47.4–58.6 กก. | 64.0 กก. | 76.8 กก. |
| 165 ซม. | 50.4–62.3 กก. | 68.1 กก. | 81.7 กก. |
| 170 ซม. | 53.5–66.2 กก. | 72.2 กก. | 86.7 กก. |
| 175 ซม. | 56.7–70.1 กก. | 76.6 กก. | 91.9 กก. |
| 180 ซม. | 59.9–74.2 กก. | 81.0 กก. | 97.2 กก. |
ตัวเลขในตารางปัดทศนิยม 1 ตำแหน่ง ใช้เป็นแนวทางคร่าวๆ นะคะ ไม่ต้องตั้งเป้าให้ได้ตัวเลขเป๊ะ ถ้าตอนนี้อยู่ในเกณฑ์อ้วน แค่ลดได้ 5–10% ของน้ำหนักตัวก็ช่วยเรื่องความดัน น้ำตาล และไขมันในเลือดได้แล้วค่ะ
ทำไมต้องวัดรอบเอวด้วย
เพราะไขมันหน้าท้องเพิ่มความเสี่ยงเบาหวาน ความดันสูง และโรคหัวใจ แม้ BMI จะปกติ ผู้หญิงควรมีรอบเอวไม่เกิน 80 ซม. ผู้ชายไม่เกิน 90 ซม. และรอบเอวไม่ควรเกินครึ่งหนึ่งของส่วนสูง
วัดรอบเอวให้ถูก
- ยืนตรง เท้าห่างกันเล็กน้อย หายใจออกตามปกติ
- ใช้สายวัดพันรอบเอวในแนวสะดือ ให้สายวัดขนานกับพื้น
- ไม่ดึงสายวัดแน่นจนเนื้อบุ๋ม และไม่แขม่วท้อง
- วัดตอนเช้าก่อนกินอาหาร จะได้ค่าใกล้เคียงกันทุกครั้ง
เช็กรอบเอวเทียบส่วนสูง: เอาส่วนสูงหารสอง รอบเอวควรน้อยกว่าตัวเลขนั้น เช่น สูง 160 ซม. รอบเอวควรน้อยกว่า 80 ซม. ถ้ารอบเอวเท่ากับหรือเกินครึ่งหนึ่งของส่วนสูง แปลว่ามีไขมันหน้าท้องเกินเกณฑ์ค่ะ
BMI มีข้อจำกัดอะไรบ้าง
BMI แยกไม่ได้ว่าน้ำหนักมาจากกล้ามเนื้อหรือไขมัน จึงใช้เป็นตัวคัดกรองเบื้องต้นเท่านั้น และต้องแปลผลอย่างระวังในคนที่มีกล้ามเนื้อมากและผู้สูงอายุ
| กลุ่ม | ทำไม BMI อาจไม่แม่น |
|---|---|
| คนที่มีกล้ามเนื้อเยอะ เช่น นักกีฬา | กล้ามเนื้อหนักกว่าไขมัน BMI อาจสูงทั้งที่ไขมันไม่เยอะ |
| ผู้สูงอายุ | กล้ามเนื้อลดลงตามวัย BMI อาจปกติทั้งที่ไขมันมาก |
| คนที่ไขมันสะสมหน้าท้อง | BMI ปกติ แต่รอบเอวเกิน ยังเสี่ยงโรค |
| หญิงตั้งครรภ์ | ใช้เกณฑ์ BMI ปกติไม่ได้ ต้องดูตามอายุครรภ์กับแพทย์ |
เพราะอย่างนี้ หมอจึงดู BMI คู่กับรอบเอว ประวัติสุขภาพ และผลเลือดเสมอค่ะ ตัวเลขเดียวไม่ได้บอกทุกอย่าง
อ้วนแล้วเสี่ยงโรคอะไรบ้าง
น้ำหนักเกินและโรคอ้วนเพิ่มความเสี่ยงเบาหวานชนิดที่ 2 ความดันโลหิตสูง ไขมันในเลือดสูง ไขมันพอกตับ ภาวะหยุดหายใจขณะหลับ และข้อเข่าเสื่อม
- เบาหวานชนิดที่ 2 ไขมันหน้าท้องทำให้ร่างกายใช้อินซูลินได้ไม่ดี
- ความดันโลหิตสูงและโรคหัวใจ หัวใจต้องทำงานหนักขึ้น
- ไขมันในเลือดสูงและไขมันพอกตับ มักไม่มีอาการ ต้องตรวจเลือดถึงรู้
- นอนกรน หยุดหายใจขณะหลับ ทำให้ง่วงกลางวัน และเพิ่มความเสี่ยงโรคหัวใจ
- ข้อเข่าและหลัง รับน้ำหนักมากขึ้น ปวดง่าย
- ฮอร์โมนและประจำเดือน บางคนมีประจำเดือนผิดปกติ หรือมีบุตรยาก
ข่าวดีคือหลายข้อดีขึ้นได้เมื่อน้ำหนักลดลง แม้จะลดได้ไม่มาก การลด 5–10% ช่วยให้ค่าความดัน น้ำตาล และไขมันในเลือดดีขึ้นได้ค่ะ
ควรพบแพทย์เรื่องน้ำหนักเมื่อไหร่
ควรปรึกษาแพทย์ที่โรงพยาบาลหรือคลินิกเมื่อ BMI ตั้งแต่ 25 ขึ้นไป รอบเอวเกินเกณฑ์ มีโรคประจำตัวร่วม หรือคุมอาหารและออกกำลังกายต่อเนื่องแล้วน้ำหนักไม่ลด
| สถานการณ์ | หมอแนะนำ |
|---|---|
| BMI 18.5–22.9 รอบเอวปกติ | ดูแลตัวเองต่อ ตรวจสุขภาพประจำปี |
| BMI 23–24.9 ยังไม่มีโรค | เริ่มปรับอาหาร ออกกำลังกาย และนอนให้พอ |
| BMI 23–24.9 รอบเอวเกิน หรือมีโรคร่วม | ปรึกษาแพทย์ ตรวจเลือดดูความเสี่ยง |
| BMI 25 ขึ้นไป | ปรึกษาแพทย์ วางแผนดูแลน้ำหนักร่วมกัน |
| น้ำหนักขึ้นเร็วผิดปกติ หรือลดลงเองโดยไม่ตั้งใจ | พบแพทย์เพื่อหาสาเหตุ |
สัญญาณที่ควรไปพบแพทย์เร็วขึ้น เช่น ปัสสาวะบ่อย กระหายน้ำมาก นอนกรนเสียงดังและหยุดหายใจ บวมผิดปกติ หรือประจำเดือนผิดปกติต่อเนื่อง
หมอขอย้ำนะคะ อย่าตัดสินใจซื้อยาลดน้ำหนักทางออนไลน์มาใช้เองจากตัวเลข BMI อย่างเดียว ยาที่ใช้ลดน้ำหนักต้องให้แพทย์ประเมินและสั่งจ่าย เพราะต้องดูโรคประจำตัว ยาที่ใช้อยู่ และข้อห้ามของแต่ละคนก่อนค่ะ
ไปพบแพทย์เรื่องน้ำหนัก ตรวจอะไรบ้าง
แพทย์จะซักประวัติ ชั่งน้ำหนัก วัดส่วนสูง รอบเอว ความดัน และตรวจเลือดตามความเหมาะสม เพื่อดูความเสี่ยงโรคและหาสาเหตุที่ทำให้น้ำหนักขึ้น
| การตรวจ | ดูอะไร |
|---|---|
| ซักประวัติ | การกิน การนอน การออกกำลังกาย ยาที่ใช้ โรคในครอบครัว |
| วัดร่างกาย | น้ำหนัก ส่วนสูง BMI รอบเอว ความดันโลหิต |
| น้ำตาลในเลือด | ความเสี่ยงเบาหวาน |
| ไขมันในเลือด | คอเลสเตอรอล ไตรกลีเซอไรด์ |
| การทำงานของตับ | ไขมันพอกตับ |
| ไทรอยด์ (ถ้าแพทย์สงสัย) | ไทรอยด์ทำงานต่ำที่ทำให้น้ำหนักขึ้น |
การตรวจเลือดจะทำตามที่แพทย์ประเมินว่าจำเป็น ไม่ใช่ทุกคนต้องตรวจทุกอย่างค่ะ ที่ซีรีนคลินิก หมอจะประเมินก่อนเสมอ ถ้ายังไม่จำเป็นต้องใช้การรักษาทางการแพทย์ หมอจะบอกตรงๆ และถ้าพบปัญหาที่ควรดูแลในโรงพยาบาล หมอจะแนะนำให้ไปพบแพทย์เฉพาะทาง ดูรายละเอียดได้ที่ โปรแกรมดูแลรูปร่าง Re-Shape by Zerene ผลลัพธ์แตกต่างกันในแต่ละบุคคลค่ะ
คำถามที่พบบ่อยเรื่อง BMI และโรคอ้วน
BMI เท่าไหร่ถึงเรียกว่าอ้วน
สำหรับคนเอเชีย BMI 23–24.9 ถือว่าน้ำหนักเกิน 25–29.9 ถือว่าอ้วน และ 30 ขึ้นไปถือว่าอ้วนมาก ช่วงปกติคือ 18.5–22.9 ค่ะ
คำนวณ BMI ยังไง
เอาน้ำหนักเป็นกิโลกรัม หารด้วยส่วนสูงเป็นเมตรยกกำลังสอง เช่น หนัก 62 กก. สูง 1.58 ม. คิดเป็น 62 ÷ (1.58 × 1.58) = 24.8
BMI ปกติแต่ลงพุง ต้องกังวลไหม
ควรใส่ใจค่ะ ไขมันหน้าท้องเพิ่มความเสี่ยงเบาหวานและโรคหัวใจแม้ BMI ปกติ ผู้หญิงควรมีรอบเอวไม่เกิน 80 ซม. ผู้ชายไม่เกิน 90 ซม. และไม่ควรเกินครึ่งหนึ่งของส่วนสูง
คนมีกล้ามเนื้อเยอะ BMI สูง ถือว่าอ้วนไหม
ไม่เสมอไปค่ะ BMI แยกกล้ามเนื้อกับไขมันไม่ได้ คนที่มีกล้ามเนื้อมากอาจมี BMI สูงทั้งที่ไขมันไม่เยอะ ควรดูรอบเอวและการประเมินของแพทย์ร่วมด้วย
BMI เท่าไหร่ควรไปพบแพทย์
ควรปรึกษาแพทย์เมื่อ BMI ตั้งแต่ 25 ขึ้นไป หรือ BMI 23–24.9 ร่วมกับรอบเอวเกินหรือมีโรคประจำตัว รวมถึงคนที่คุมอาหารและออกกำลังกายต่อเนื่องแล้วน้ำหนักไม่ลด
ปรึกษาแพทย์เรื่องน้ำหนักใกล้บางหว้า ภาษีเจริญ ได้ที่ไหน
ซีรีนคลินิกเวชกรรม ถนนเพชรเกษม ระหว่างซอยเพชรเกษม 23–25 เดินจาก BTS/MRT บางหว้า ทางออก 5 ประมาณ 4 นาที เปิดวันพุธ–อาทิตย์ 11:00–20:00 น. นัดหมายทาง LINE @zereneclinic หรือโทร 088-772-6680 ค่ะ
หมอกุ๊กไก่สรุปให้
คำนวณ BMI ง่ายๆ ด้วยน้ำหนักหารส่วนสูงยกกำลังสอง สำหรับคนเอเชีย ตั้งแต่ 23 ถือว่าน้ำหนักเกิน และตั้งแต่ 25 ถือว่าอ้วน แต่อย่าดูแค่ BMI นะคะ วัดรอบเอวด้วย และถ้าตัวเลขเริ่มเกินเกณฑ์ มีโรคประจำตัว หรือพยายามแล้วไม่ลด ให้ปรึกษาแพทย์ที่โรงพยาบาลหรือคลินิกก่อน อย่าซื้อยามาใช้เองค่ะ ถ้าอยากให้หมอช่วยดูตัวเลขและวางแผนให้ ทักมาคุยกันได้เลยนะคะ
ข้อมูลในบทความนี้เป็นความรู้ทั่วไป ไม่ใช่การวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล ผลลัพธ์แตกต่างกันในแต่ละบุคคล เกณฑ์ BMI ในบทความใช้สำหรับผู้ใหญ่ ไม่ใช้กับเด็กและหญิงตั้งครรภ์ ควรปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินสุขภาพของตัวเอง